UMUWI AKO NANG MAAGA MULA SA BUSINESS TRIP AT NAABUTAN ANG 20 BISITA NA NAGKAKASAYAHAN SA BAHAY KO—NGUNIT ANG DUMUROG SA PUSO KO AY NANG MAKITA KO ANG ASAWA KO AT 5-TAONG GULANG NA ANAK NA NAGHUHUGAS NG BUNDOK NA HUGASIN HABANG PASO AT NAMUMULA ANG KANILANG MGA KAMAY.
Ako si Ramon, isang engineer na madalas ipadala ng kumpanya sa iba’t ibang probinsya. Dahil sa hirap ng trabaho, ang tanging nagbibigay sa akin ng lakas ay ang aking asawang si Maya at ang aming limang-taong-gulang na anak na si Lily. Si Maya ay isang napakabait at mahinhing babae. Masyado siyang mapagbigay, dahilan kung bakit madalas siyang abusuhin ng aking nakatatandang kapatid na si Ate Corazon.
Nakatakda sana akong manatili sa Davao ng isang buong linggo. Ngunit dahil natapos ko agad ang proyekto, nagdesisyon akong umuwi nang mas maaga ng dalawang araw para surpresahin ang mag-ina ko. Wala akong sinabihan. Bumili pa ako ng paboritong manika ni Lily at isang kwintas para kay Maya.
Inasahan kong sasalubungin ako ng isang tahimik at maaliwalas na bahay. Ngunit pagkababa ko pa lang ng taxi, alam kong may mali.
Ang Pista ng mga Walang Hiya
Dinig na dinig ko mula sa labas ng gate ang malakas na tugtog ng videoke. Nakaparada ang tatlong sasakyan na hindi pamilyar sa akin. Nang buksan ko ang front door, bumungad sa akin ang isang nakakapanindig-balahibong eksena.
Ang malinis at maayos naming sala ay nagmukhang beerhouse. May higit sa dalawampung tao—mga kamag-anak ni Ate Corazon, mga kaibigan niya, at mga taong hindi ko man lang kilala. Nag-iinuman sila, nagtatawanan, at nagkakalat ng buto ng manok at mani sa paboritong karpet ni Maya.
Sa gitna ng sala, nakaupo si Ate Corazon na parang reyna, hawak ang mikropono at kumakanta habang may hawak na baso ng alak.
“Oh, Ramon!” gulat na sigaw ni Ate Corazon nang makita niya akong nakatayo sa pintuan, bitbit ang aking maleta. Ibinaba niya ang mikropono. “Nandiyan ka na pala! Ang aga mo naman yata? Nag-organize lang ako ng maliit na get-together. Birthday kasi ng inaanak ko. Sabi ko rito na lang sa inyo kasi malaki ang bahay niyo at libre ang aircon!”
Hindi ko siya pinansin. Naghanap ang mga mata ko. “Nasaan ang mag-ina ko?” malamig kong tanong.
“Naku, nandun sa dirty kitchen sa likod,” sabay irap ni Ate Corazon. “Nag-inarte pa nga ‘yang asawa mo kanina nang utusan kong magluto at maglinis. Ako na nga ang nagdala ng mga bisita para sumaya naman ang bahay niyo habang wala ka!”
Hindi ko na tinapos ang sinasabi niya. Binitawan ko ang maleta ko at mabilis na naglakad patungo sa likod ng bahay.
Ang Eksena sa Kusina na Dumurog sa Aking Pagkatao
Pagbukas ko ng pinto ng dirty kitchen, tumambad sa akin ang napakainit at mausok na paligid. At doon, nakita ko ang eksenang hinding-hindi ko makakalimutan—isang eksenang nagpabaga sa aking dugo at nagpatulo sa aking luha.
Nakatayo si Maya sa harap ng lababo, pawis na pawis, walang tigil na kinukuskos ang naglalakihang mga kaldero at mga mantikaing plato na pinagkainan ng mahigit dalawampung tao. Sa tabi niya, nakatungtong sa isang maliit na silya ang limang-taong-gulang kong prinsesa na si Lily. Pilit na inaabot ng maliliit niyang braso ang mga baso para banlawan at tulungan ang kanyang ina.
Ngunit hindi iyon ang dumurog sa akin.
Nang mapansin nila ako, lumingon si Maya. Umiiyak siya nang tahimik. At nang makita ko ang mga kamay nila… parang piniga ang puso ko.
Namumula, namamalat, at puno ng maliliit na paltos ang mga kamay ni Maya. Ganoon din ang maliliit at inosenteng mga kamay ni Lily. Dahil sa dami ng hugasin, ipinagamit sa kanila ni Corazon ang matapang na industrial degreaser at pinakuluan ang tubig na panlinis ng sebo nang walang gloves.
“Papa!” humihikbing tawag ni Lily, iniwan ang hinuhugasang baso at tumakbo palapit sa akin. Itinaas niya ang kanyang namumulang mga kamay. “Papa… ang hapdi po ng kamay ko… sabi ni Tita Corazon, bawal daw po kaming matulog ni Mama hangga’t hindi malinis ang kusina…”
Nanginig ang buong pagkatao ko. Niyakap ko nang mahigpit ang anak ko, hindi alintana na mabasa ang damit ko. Lumapit ako kay Maya, na ngayon ay tuluyan nang humagulgol sa aking dibdib.
“Patawarin mo ako, Ramon,” iyak ni Maya. “Ayaw ko sanang pumayag, pero tinakot niya ako na isusumbong daw niya ako sa pamilya mo at sasabihing masama ang ugali ko…”
Hinalikan ko ang noo ni Maya. Hinawakan ko ang kanilang mga sugatang kamay nang buong pag-iingat. Ang asawa ko na ginagawa ko ang lahat para lang mapabuti, at ang anak ko na hindi ko man lang mapadampian sa lamok, ay inalipin at sinaktan sa loob ng sarili kong pamamahay.
Isang nakakabinging katahimikan ang bumalot sa isip ko bago ito napalitan ng isang sumasabog na galit.
Ang Pagsingil at ang Pagpapaalis
Binuhat ko si Lily at inalalayan si Maya palabas ng kusina. Dinala ko sila sa aming kwarto sa itaas at ni-lock ang pinto.
“Dito lang kayo. Ako na ang bahala,” bulong ko.
Bumaba ako sa sala. Patuloy pa rin sila sa pag-iinuman at pagkanta, walang pakialam sa mundo. Naglakad ako papunta sa sound system. Hinawakan ko ang main power cord at buong lakas itong hinugot mula sa saksakan.
Namatay ang videoke. Natahimik ang buong sala. Lahat sila ay napatingin sa akin.
“Anong problema mo, Ramon?!” mataray na sigaw ni Ate Corazon. “Bakit mo pinatay? Nagkakasiyahan pa kami rito!”
Humarap ako sa kanila. Ang mga mata ko ay naglalagablab sa galit.
“LAHAT KAYO… LUMAYAS KAYO SA BAHAY KO!” sigaw ko. Ang boses ko ay umalingawngaw sa buong bahay, na nagpagulat sa lahat ng nakaupo.
Tumayo si Ate Corazon, namumula sa galit. “Aba! Ang yabang mo naman! Kapatid mo ako! Dito ko lang dinala ang mga bisita ko para magsaya, papalayasin mo kami? Ang damot mong hayop ka!”
Mabilis akong naglakad palapit sa kanya. Hindi ako nag-alinlangan. Hinablot ko ang baso ng alak sa kamay niya at ibinagsak ito sa sahig. Nabasag ito nang malakas, dahilan upang mapatili ang ilan sa mga bisita niya.
“Kapatid?! Ang kapatid ay hindi ginagawang alipin ang asawa’t anak ko! Nilapnos mo ang mga kamay ng anak ko, Corazon!” nanggagalaiting sigaw ko, dinuduro siya sa mukha. “Ginawa niyong katulong ang mag-ina ko habang nagpapakasasa kayo sa bahay na pinaghirapan ko! Ngayon din, bibilang ako ng tatlo. Kapag may nakita pa akong tao sa loob ng bahay na ito, kukuha ako ng itak at sisiguraduhin kong may pupulutin kayong putol na paa sa labas!”
Nang makita ng mga bisita na hindi ako nagbibiro at nanginginig na ako sa matinding galit, nag-unahan silang tumayo. Nagkakagulo silang kinuha ang mga bag nila at nagtakbuhan palabas ng pinto na parang mga basang sisiw.
Sinubukan pang magsalita ni Corazon. “Isusumbong kita kina Mama! Wala kang utang na l—”
Hinawakan ko siya sa braso at marahas siyang itinulak palabas ng front door.
“Isumbong mo kung gusto mo! Mula ngayon, patay na ako sa pamilyang ito!” bulyaw ko bago ko ibinagsak ang pinto sa mismong mukha niya at nilock iyon nang mahigpit.
Ang Pangako ng Isang Haligi ng Tahanan
Nang matiyak kong wala nang natira sa mga bwisit na bisita, dali-dali akong kumuha ng First Aid Kit, burn ointment, at yelo. Umakyat ako pabalik sa kwarto.
Naabutan ko si Maya na yakap-yakap si Lily. Dahan-dahan akong lumuhod sa harap nila. Pinahiran ko ng malinis at malamig na tubig ang kanilang mga paso bago nilagyan ng gamot. Bawat daing ni Lily ay tila patalim na nakatarak sa puso ko.
“Patawad, Lily… Patawad, Maya,” umiiyak kong sabi habang hinahalikan ang kanilang mga nakabendang kamay. “Wala sana ito kung hindi ako umalis. Pangako ko sa inyo, hinding-hindi na kayo malalapitan ng pamilya ko. Hinding-hindi na mauulit ito.”
Kinabukasan, tumawag ang mga magulang ko para pagalitan ako dahil sa “pambabastos” ko raw kay Corazon. Ngunit bago pa sila makapagsalita, ipinadala ko sa kanila ang litrato ng mga lapnos na kamay ni Lily at Maya. Sinabi ko sa kanila na kapag tumuntong pa ang sinuman sa kanila sa property ko, ipapakulong ko sila sa kasong child abuse at trespassing. Mula noon, hindi na sila nagparamdam.
Gumaling ang mga kamay nina Maya at Lily makalipas ang dalawang linggo. At ako? Napatunayan ko na ang tunay na haligi ng tahanan ay hindi lang basta nagbibigay ng pera, kundi nagtatayo rin ng matibay na pader upang protektahan ang kanyang mag-ina laban sa sinumang mananakit sa kanila—kahit pa ang mga ito ay kadugo niya.
