NAG-AMBAG LAMANG NG ₱900 ANG DALAWA KONG MATAPOBRENG HIPAG PARA SA BABANG-LUKSA NG AKING AMA—NGUNIT NANG DUMATING ANG 22 NILANG BISITA AT MAGHANAP NG ALIMANGO AT HIPON, ISANG PASABOG NA KAHIHIYAN ANG IBINIGAY KO SA KANILA!
Ako si Lorna, dalawampu’t walong (28) taong gulang. Nang pumanaw ang aking mahal na amang si Tatay Ramon, ako at ang aking asawang si Miguel ang sumalo ng lahat ng gastusin sa burol at libing. Ang dalawang nakatatandang kapatid ni Miguel na sina Kuya Nestor at Kuya Ramil ay walang inambag ni isang kusing, dahil umano “kontrolado” ng kanilang mga asawang sina Ate Brenda at Ate Carol ang kanilang pera.
Isang taon ang lumipas, at dumating ang araw ng unang babang-luksa (death anniversary) ng aking ama. Dahil gusto kong maging maayos ang paggunita, nag-ipon kami ni Miguel para makapaghanda ng simpleng salu-salo para sa aming malalapit na kamag-anak at ilang kapitbahay.
Dito nagsimula ang kalbaryo, at ang eksenang kailanman ay hindi makakalimutan ng buong barangay.
Ang “Napakalaking” Ambag na ₱900
Tatlong araw bago ang anibersaryo, biglang bumisita sa aming bahay sina Ate Brenda at Ate Carol. Pareho silang nakataas ang kilay, may hawak na mamahaling mga kape, at tila nandidiri sa aming simpleng tahanan.
“Lorna, nabalitaan namin na magpapakain ka raw sa Sabado para sa anibersaryo ng tatay mo,” mataray na panimula ni Ate Brenda. Mayabang niyang binuksan ang kanyang pitaka at inihagis sa ibabaw ng lamesa ang ilang nakatuping pera.
“Ayan. Nag-ambag kami ni Carol. Siyam na raang piso (₱900) ‘yan,” dugtong pa niya. “Dahil nagbigay kami ng ganyang kalaking halaga, gusto namin may nakahaing seafood ha? Gusto ko ng buttered garlic shrimp, tapos si Carol gusto ng inihaw na pusit at malalaking alimango. Ayaw namin ng puro baboy at manok, nakaka-highblood.”
Nanlaki ang mga mata ko. Tiningnan ko ang ₱900 na nakakalat sa lamesa. Siyam na raang piso para sa seafood feast?
“Ate Brenda, Ate Carol… ang kilo pa lang po ng alimango ngayon ay nasa walong daan na. Hindi po sasapat itong ₱900 para sa nire-request ninyo. Ang lulutuin ko lang po ay pancit, lumpiang shanghai, at kaldereta,” malumanay ngunit matatag kong sagot.
Umirap si Ate Carol. “Aba, bahala ka na dumiskarte! Nagbigay kami ng pera, kaya may karapatan kaming mag-demand! Kung gusto mo, abonohan mo na lang, tutal tatay mo naman ang namatay!”
Bago pa ako makasagot, tinalikuran na nila ako at naglakad palabas. Pinigilan ko ang aking asawang si Miguel na akmang susugod sa kanyang mga hipag. Huminga ako nang malalim. Kung gusto nila ng bastusan, hindi ako iiyak. Pinlano ko ang isang ganti na babasag sa kanilang kayabangan.
Ang Pagsalakay ng 22 Patay-Gutom na Bisita
Sumapit ang araw ng babang-luksa. Matapos ang isang taimtim na panalangin para sa aking ama, binuksan na namin ang buffet table sa garahe. Nakahain ang mainit na kaldereta, pancit bihon, fried chicken, at lumpiang shanghai. Payapa kaming kumakain ng mga kapitbahay nang biglang umalingawngaw ang isang malakas na busina ng rented jeepney.
Bumaba sina Ate Brenda at Ate Carol, nakasuot ng maiikling dress at sunglasses. Ngunit hindi sila nag-iisa.
Mula sa jeepney, nagsibabaan ang dalawampu’t dalawang (22) tao! Pamilya ni Ate Brenda, mga pinsan ni Ate Carol, mga kaibigan nila sa mahjong, at mga batang hindi ko man lang kilala. Wala ni isa sa kanila ang nakakakilala sa Tatay ko.
“O, pila na kayo doon sa buffet! Maraming pagkain ‘yan!” malakas at mayabang na utos ni Ate Carol sa kanyang mga dalang bisita.
Kumuha ng mga plato ang 22 nilang bisita at walang-hiyang pinuno ito ng mga pagkain, tila ba mga gutom na gutom na um-attend ng piyesta. Dahil sa dami nila, naubos agad ang kaldereta at lumpia. Ang ilang matatanda kong kapitbahay na hindi pa nakakakuha ay naiwan na lamang na nakatingin.
Ngunit hindi pa roon natapos ang kapangahasan nila.
Habang naghahalungkat sa mga kaldero, malakas na sumigaw si Ate Brenda, sapat para marinig ng lahat.
“Lorna! Ano ba namang klaseng handa ‘to?!” bulyaw niya. “Nasaan ang mga alimango?! Nasaan ang hipon at pusit?! Diba nag-ambag kami ng napakalaking halaga?! Bakit puro mumurahing pancit at baboy lang ang nandito?!”
“Oo nga!” gatong ni Ate Carol, hawak ang isang platong punong-puno ng pagkain. “Nakakahiya naman sa mga bisita namin! Nagbayad kami kaya dapat may seafood! Ninakaw mo ba ‘yung ₱900 namin?!”
Natahimik ang buong garahe. Nakatingin sa akin ang lahat ng tao, hinihintay ang aking reaksyon. Inasahan ng aking mga hipag na yuyuko ako sa hiya. Inasahan nilang tatahimik ako para iwasan ang iskandalo.
Ngunit kinuha ko ang mikropono na ginamit kanina sa pag-awit.
Ang Sipang Gigising sa mga Buraot
“Sandali lang po,” malakas ngunit kalmado kong anunsyo sa mikropono. Umaalingawngaw ang boses ko sa buong kalye. “Gusto ko lang linawin ang sinasabing ‘napakalaking halaga’ na inambag nina Ate Brenda at Ate Carol.”
Naglakad ako patungo sa kanilang lamesa. Dinukot ko mula sa aking bulsa ang isang maliit na plastic na naglalaman ng eksaktong ₱900 na binubuo ng mga barya at bente pesos na buo.
“Ate Brenda, Ate Carol. Nagbigay kayo ng ₱900. Pagkatapos, nagdala kayo ng 22 na bisita. Kung isasama ko kayong dalawa at ang mga asawa niyo, 26 na tao kayong lahat. Ibig sabihin, kung idi-divide natin ang ₱900 ninyo sa 26 na tao… nag-ambag lamang kayo ng THIRTY-FOUR PESOS (₱34.60) bawat ulo!”
Nanlaki ang mga mata nina Brenda at Carol. Ang kanilang 22 na bisita ay biglang huminto sa pag-nguya, namumutla sa kahihiyan.
“Saang karinderya o palengke kayo makakabili ng alimango, buttered shrimp, at pusit sa halagang ₱34.60?!” nanggagalaiti ngunit nakangiti kong sigaw. “Ni hindi nga ‘yan sasapat pambili ng extra rice at softdrinks ninyo! Wala kayong ni isang kusing na inambag para sa tatay ko noong namatay siya, tapos ngayon gagawin niyo kaming libreng katering para sa mga kaibigan ninyo?!”
“A-Anong ibig mong sabihin…?” nauutal na tanong ng isa sa mga bisita ni Ate Carol, halatang hindi alam ang buong kwento.
“Ibig ko pong sabihin,” sagot ko sa bisita, “Ginamit lang kayo ng dalawang babaeng ito para makakain ng libre, dahil ₱900 lang ang pondo nila para sa inyong 22 katao.”
Ibinagsak ko ang plastic ng barya sa harap nina Ate Brenda at Ate Carol. Kumalat ang mga barya sa ibabaw ng lamesa.
“Iyan ang pera ninyo. Kunin ninyo ‘yan, pumunta kayo sa palengke, at kayo ang bumili ng alimango ninyo!” matigas kong utos. Humarap ako sa 22 nilang bisita na ngayon ay nakatungo sa labis na hiya. “At sa inyo naman, pasensya na po, pero paki-iwan ang mga plato. Ang pagkaing iyan ay para sa mga taong talagang nagmamahal at nakikiramay sa aking ama, hindi para sa mga inimbita lang para mag-gatecrash. Makakaalis na po kayo.”
Ang Matagumpay na Paglilinis
Pula na parang kamatis ang mukha nina Ate Brenda at Ate Carol. Nagsimulang magbulungan at magtawanan ang aming mga kapitbahay.
“Nakakahiya kayo, Brenda! Sabi niyo sagot niyo ang catering!” galit na bulyaw ng isang kaibigan nilang bisita bago ito mabilis na lumabas ng aming garahe.
Isa-isang nagtayuan ang 22 na bisita. Ibinaba nila ang kanilang mga plato, hindi man lang ginalaw ang mga pagkain, at nagmamadaling sumakay pabalik sa inupahan nilang jeepney, iniiwan ang dalawa kong hipag na nag-iisa at nag-uusok sa hiya.
Tiningnan ni Kuya Nestor at Kuya Ramil ang kanilang mga asawa nang may matinding pagkadismaya bago sila pumasok sa loob ng bahay upang umiwas sa eskandalo.
“Mga hayop kayo! Ipapa-barangay ko kayo!” nagwawalang sigaw ni Ate Brenda, habang pinupulot ang mga barya sa lamesa, bago siya kumaripas ng takbo palabas kasunod si Ate Carol.
“Sige! I-barangay niyo para malaman ng buong bayan na ₱34 pesos lang ang budget niyo sa alimango!” pahabol na sigaw ng asawa kong si Miguel, na umani ng tawanan at palakpakan mula sa aming mga kapitbahay.
Nang umalis ang mga linta, bumalik ang kapayapaan sa aming tahanan. Kinuha namin ang mga pagkaing naiwan ng kanilang mga bisita at ipinamigay sa mga matatanda at tunay na nangangailangan sa aming kalye.
Nang hapong iyon, napatunayan ko na hindi mo kailangang maging marahas para manalo laban sa mga taong matapobre. Minsan, sapat na ang simpleng matematika at isang mikropono upang ipamukha sa kanila na ang kanilang kayabangan ay kasing-liit lamang ng kanilang naiambag. Ipinagtanggol ko ang dangal ng aking tahanan, at higit sa lahat, ang memorya ng aking ama.
