Parang may maliit na puwang sa pagitan ng tunog at kahulugan. Narinig niya ang sinasabi ni Atty. Reyes, malinaw, diretso, pero parang dumaan lang sa hangin at hindi agad tumama sa kanya. Ang laptop sa mesa\u2014bukas, maliwanag, halos bastos sa sobrang linaw ng mga numero\u2014ay tila may sariling tibok. Parang may pulso.<\/p>\n
\u201cNgayong gabi,\u201d ulit ni Atty. Reyes, mas mahina na. \u201cKung hindi natin mapipigilan, mawawala ang pondo.\u201d<\/p>\n
Hindi sumagot si Liza.<\/p>\n
Sa halip, tumingin siya sa sarili niyang mga kamay. Payat. May bakas pa ng pasa mula sa huling chemo. May maliit na panginginig na hindi niya kayang kontrolin. Nakakatawa, sa gitna ng lahat\u2014ang kahihiyan sa altar, ang galit ni Corazon, ang pagmamahal ni Daniel\u2014dito siya natigil. Sa mga kamay niya.<\/p>\n
\u201cLiza.\u201d<\/p>\n
Si Daniel.<\/p>\n
Hindi niya namalayan na sumunod pala ito sa kanya. Nasa pintuan, hindi pumasok agad, parang hindi sigurado kung dapat ba siyang manghimasok o manatiling tahimik lang sa likod.<\/p>\n
\u201cSabihin mo lang kung ano ang gagawin,\u201d dagdag niya.<\/p>\n
Hindi iyon utos. Hindi rin tanong. Parang\u2026 pahintulot.<\/p>\n
Doon lang huminga nang malalim si Liza.<\/p>\n
\u201cMay backup ba?\u201d tanong niya, direkta, walang paligoy.<\/p>\n
Saglit na natigilan si Atty. Reyes, pero agad ding tumango. \u201cMay partial copies. Hindi kumpleto. Pero sapat para magsimula ng kaso.\u201d<\/p>\n
\u201cHindi sapat,\u201d putol ni Liza.<\/p>\n
Tahimik ulit.<\/p>\n
Sa ibaba, may maririnig pa ring musika. Mahina na, parang mula sa ibang mundo. Kasal pa rin, technically. May mga bisitang kumakain, umiinom, nagbubulungan. Baka may ilan pa ring nagre-replay ng video sa phones nila. Ang eksena kanina\u2014peluka, sigawan, kahihiyan\u2014hindi basta mawawala.<\/p>\n
Hindi rin dapat.<\/p>\n
\u201cGusto kong makuha ang lahat,\u201d sabi ni Liza. \u201cHindi lang sapat. Buo.\u201d<\/p>\n
\u201cImposible kung nabura na\u2014\u201d<\/p>\n
\u201cHindi pa nabubura,\u201d sabat ni Liza, biglang matalim ang boses. \u201cHindi agad-agad nawawala ang data. May oras pa.\u201d<\/p>\n
Napatingin si Daniel sa kanya, bahagyang nagulat. Parang may bagong nakitang bahagi ng taong mahal niya.<\/p>\n
\u201cMay access ka ba sa main server?\u201d tanong ni Liza.<\/p>\n
Umiling si Atty. Reyes. \u201cSi Corazon lang at ang IT head\u2014\u201d<\/p>\n
\u201cPangalan.\u201d<\/p>\n
\u201cMarco Villanueva.\u201d<\/p>\n
Tumango si Liza, parang may tinatandaan lang sa isip. Hindi na siya nagtanong ulit.<\/p>\n
Sa halip, umupo siya sa harap ng laptop. Hindi ito ang system ng foundation, alam niya. Preview lang. Surface. Pero sapat para makita ang pattern. Sapat para maramdaman ang direksyon.<\/p>\n
Mga numero. Paulit-ulit. Parehong accounts. Parehong oras. Hindi random.<\/p>\n
Hindi aksidente.<\/p>\n
\u201cGinagawa na niya ito dati pa,\u201d bulong ni Liza, halos sa sarili lang.<\/p>\n
\u201cAlam mo na?\u201d tanong ni Daniel.<\/p>\n
\u201cHindi eksakto. Pero\u2026 may pakiramdam.\u201d<\/p>\n
Huminga siya ulit, mas mabagal na ngayon.<\/p>\n
\u201cDaniel,\u201d sabi niya, hindi tumitingin. \u201cKung lalabas ako ngayon, at hindi na bumalik sa reception, okay lang ba?\u201d<\/p>\n
\u201cHindi iyon ang tanong,\u201d sagot ni Daniel. \u201cAng tanong, saan ka pupunta. Sasamahan kita.\u201d<\/p>\n
Umangat ang tingin ni Liza sa kanya. May kakaibang lambot sa sandaling iyon. Hindi dramatic. Hindi malaki. Pero totoo.<\/p>\n
\u201cHindi ka pwedeng sumama,\u201d sabi niya.<\/p>\n
\u201cBakit?\u201d<\/p>\n
\u201cDahil ikaw ang dahilan kung bakit hindi ako natatakot.\u201d<\/p>\n
Hindi agad nakasagot si Daniel.<\/p>\n
Hindi rin niya pinilit.<\/p>\n
Tumayo si Liza. Medyo nahilo siya, pero hindi siya bumigay. Hinawakan niya ang likod ng upuan sandali, saka binitawan.<\/p>\n
\u201cMay sasabihin ako,\u201d dagdag niya, tumingin kay Atty. Reyes. \u201cI-ready ninyo ang lahat. Kahit partial. Kapag bumalik ako, gusto ko handa na ang affidavit.\u201d<\/p>\n
\u201cAffidavit?\u201d<\/p>\n
\u201cTestimony.\u201d<\/p>\n
\u201cLiza\u2014\u201d sabat ni Daniel.<\/p>\n
\u201cHindi ako magtatago,\u201d putol niya, mahinahon pero matigas. \u201cHindi na.\u201d<\/p>\n
\u2014<\/p>\n
Hindi niya sinuot ang peluka.<\/p>\n
Hindi na rin niya hinanap.<\/p>\n
Paglabas niya sa hallway, may ilang staff na napatingin. Hindi niya sila pinansin. Hindi rin niya pinabilis ang lakad. Walang drama. Walang pagmamadali. Pero diretso.<\/p>\n
May elevator sa dulo. Pero hindi siya sumakay.<\/p>\n
Sa halip, bumaba siya sa fire exit.<\/p>\n
Isang palapag.<\/p>\n
Dalawa.<\/p>\n
Tatlo.<\/p>\n
Sa bawat hakbang, parang unti-unting nawawala ang ingay sa ulo niya. Hindi ang pagod\u2014nandiyan pa rin. Hindi ang sakit\u2014hindi nawawala iyon. Pero may lumilinaw.<\/p>\n
Hindi siya biktima.<\/p>\n
Hindi rin siya bayani.<\/p>\n
May kailangan lang gawin.<\/p>\n
\u2014<\/p>\n
Ang IT office ng foundation ay nasa likod ng building, hiwalay sa main hall. Hindi iyon dinadaanan ng mga bisita. Tahimik. Medyo madilim. May amoy ng aircon na matagal nang nakabukas.<\/p>\n
Sarado ang pinto.<\/p>\n
Hindi siya kumatok.<\/p>\n
Sa halip, sinubukan niya ang handle.<\/p>\n
Bukas.<\/p>\n
Sandali siyang natigilan, parang may inaasahang mali. Pero wala.<\/p>\n
Pagpasok niya, may isang lalaking nakaupo sa harap ng dalawang monitor. Nakatalikod. Nakasuot ng headset.<\/p>\n
\u201cMarco?\u201d<\/p>\n
Napalingon ito.<\/p>\n
Medyo nagulat. Hindi dahil sa presensya ni Liza\u2014siguro dahil sa itsura niya. Walang buhok. Walang peluka. Walang pagtatago.<\/p>\n
\u201cO-oo? Ma\u2019am?\u201d<\/p>\n
Lumapit si Liza, dahan-dahan. Hindi siya ngumiti.<\/p>\n
\u201cAnong ginagawa mo?\u201d<\/p>\n
\u201cRoutine backup lang, ma\u2019am. May utos si Ma\u2019am Corazon\u2014\u201d<\/p>\n
\u201cNa burahin ang records.\u201d<\/p>\n
Hindi iyon tanong.<\/p>\n
Napayuko si Marco.<\/p>\n
Hindi siya agad sumagot.<\/p>\n
\u201cMaaari pa bang ibalik?\u201d tanong ni Liza.<\/p>\n
Mahabang katahimikan.<\/p>\n
\u201cDepende,\u201d sagot niya sa wakas. \u201cKung hindi pa overwritten.\u201d<\/p>\n
\u201cGawin mo.\u201d<\/p>\n
\u201cMa\u2019am, hindi ko\u2014\u201d<\/p>\n
\u201cHindi ko hihilingin kung wala kang pagpipilian,\u201d putol ni Liza. \u201cPero meron ka.\u201d<\/p>\n
Tumingin si Marco sa kanya. Diretso. Walang pag-iwas.<\/p>\n
\u201cAlam ninyo ba kung ano ang mangyayari sa akin?\u201d<\/p>\n
\u201cAlam mo ba kung ano ang mangyayari kung hindi mo gawin?\u201d balik ni Liza.<\/p>\n
Hindi iyon pananakot. Parang simpleng equation lang.<\/p>\n
Saglit na napapikit si Marco.<\/p>\n
Pagmulat niya, tinanggal niya ang headset.<\/p>\n
\u201cAt kung mabawi natin?\u201d tanong niya.<\/p>\n
\u201cHindi kita iiwan,\u201d sagot ni Liza.<\/p>\n
Hindi niya alam kung sapat iyon.<\/p>\n
Pero tila naging sapat.<\/p>\n
Umikot si Marco sa upuan, mabilis nang gumagalaw ang mga kamay sa keyboard. Sunod-sunod ang windows. Command lines. Files na parang mga pangalan ng tao\u2014may history, may sikreto.<\/p>\n
\u201cMay 20 minutes tayo bago mag-auto overwrite,\u201d sabi niya. \u201cKung swerte.\u201d<\/p>\n
\u201cHindi ako umaasa sa swerte,\u201d sagot ni Liza, tahimik.<\/p>\n
\u201cMaganda,\u201d sabi ni Marco. \u201cKasi hindi rin ako.\u201d<\/p>\n
\u2014<\/p>\n
Labing walong minuto.<\/p>\n
Hindi niya binilang.<\/p>\n
Pero naramdaman niya.<\/p>\n
May mga sandaling parang titigil na ang lahat. May lalabas na error. May mawawala. Pero tuloy pa rin.<\/p>\n
Sa kalagitnaan, biglang pumasok ang pinto.<\/p>\n
Malakas.<\/p>\n
Si Corazon.<\/p>\n
Hindi siya sumigaw agad. Hindi tulad kanina. Mas delikado ang katahimikan niya ngayon.<\/p>\n
\u201cAkala ko hindi ka na bababa,\u201d sabi niya, malamig.<\/p>\n
Hindi lumingon si Liza.<\/p>\n
\u201cMarco,\u201d dagdag ni Corazon, \u201clumabas ka.\u201d<\/p>\n
Hindi gumalaw si Marco.<\/p>\n
\u201cHindi ako aalis,\u201d sagot niya, halos pabulong.<\/p>\n
Ngumiti si Corazon. Hindi masaya. Hindi rin galit. Parang may natuklasang nakakatawa.<\/p>\n
\u201cIsang empleyado laban sa akin?\u201d tanong niya. \u201cAlam mo ba kung sino ang nagpapasweldo sa\u2019yo?\u201d<\/p>\n
\u201cHindi na iyon mahalaga,\u201d sagot ni Marco, mas malinaw na.<\/p>\n
Doon tumingin si Liza.<\/p>\n
May kakaibang gaan sa dibdib niya. Hindi dahil sa tagumpay\u2014wala pa. Pero may nagbago.<\/p>\n
\u201cLumabas ka, Liza,\u201d sabi ni Corazon. \u201cHindi pa huli ang lahat. Maaari pa nating ayusin ito.\u201d<\/p>\n
\u201cHindi mo gustong ayusin,\u201d sagot ni Liza. \u201cGusto mo lang manalo.\u201d<\/p>\n
\u201cPareho lang iyon.\u201d<\/p>\n
\u201cHindi.\u201d<\/p>\n
Tahimik ulit.<\/p>\n
\u201cAlam mo ba kung ano ang ginagawa mo?\u201d tanong ni Corazon, mas mababa na ang boses. \u201cSisiraan mo ang pamilya na papasukan mo.\u201d<\/p>\n
\u201cHindi ako pumapasok,\u201d sagot ni Liza. \u201cNandito na ako.\u201d<\/p>\n
\u201cHindi ka pa opisyal.\u201d<\/p>\n
\u201cHindi mo ako kayang alisin sa papel,\u201d sabi ni Liza. \u201cPero sinusubukan mo akong burahin sa isip ng mga tao.\u201d<\/p>\n
\u201cMas madali iyon.\u201d<\/p>\n
\u201cHindi rin.\u201d<\/p>\n
May maliit na tunog mula sa computer.<\/p>\n
Nag-freeze ang lahat saglit.<\/p>\n
Pagkatapos\u2014<\/p>\n
\u201cGot it,\u201d bulong ni Marco.<\/p>\n
Hindi malakas.<\/p>\n
Pero sapat.<\/p>\n
Lumabas sa screen ang mga file. Kumpleto. Buo. Hindi na fragment. Hindi na partial.<\/p>\n
Tiningnan ni Liza.<\/p>\n
Hindi siya ngumiti.<\/p>\n
Hindi siya umiyak.<\/p>\n
Huminga lang siya.<\/p>\n
Malalim.<\/p>\n
Tapos.<\/p>\n
\u201cTapusin mo ang backup,\u201d sabi niya.<\/p>\n
\u201cDone,\u201d sagot ni Marco.<\/p>\n
\u2014<\/p>\n
Hindi na sumigaw si Corazon.<\/p>\n
Hindi rin siya lumapit.<\/p>\n
Tumayo lang siya roon, parang hindi niya alam kung anong susunod.<\/p>\n
At iyon marahil ang unang beses.<\/p>\n
\u2014<\/p>\n
Bumalik si Liza sa taas na parang walang nagbago.<\/p>\n
Pero may nagbago.<\/p>\n
Ang ilaw sa reception ay mas mainit. Mas maliwanag. O baka siya lang ang iba na ang tingin.<\/p>\n
Nandoon pa rin ang mga bisita.<\/p>\n
Nandoon pa rin si Daniel.<\/p>\n
Nang makita siya, hindi ito nagtanong. Hindi rin siya niyakap agad. Lumapit lang. Tumabi.<\/p>\n
\u201cTapos na?\u201d tanong niya.<\/p>\n
\u201cHindi pa,\u201d sagot ni Liza. \u201cPero nagsimula na.\u201d<\/p>\n
Tumango si Daniel.<\/p>\n
\u201cGut\u00f3m ka ba?\u201d tanong niya bigla.<\/p>\n
Napangiti si Liza.<\/p>\n
Hindi dahil nakakatawa. Dahil totoo.<\/p>\n
\u201cMedyo.\u201d<\/p>\n
\u201cKain tayo,\u201d sabi ni Daniel.<\/p>\n
At sa gitna ng lahat\u2014iskandalo, ebidensya, takot\u2014umupo sila.<\/p>\n
Kumain.<\/p>\n
Hindi perpekto. Hindi tahimik. May mga matang nakatingin pa rin. May mga bulong na hindi mawawala agad.<\/p>\n
Pero may isang bagay na hindi nawala.<\/p>\n
Ang pakiramdam na hindi siya nag-iisa.<\/p>\n
\u2014<\/p>\n
Makalipas ang ilang buwan, hindi na pinag-uusapan ang peluka.<\/p>\n
May mas malalaking bagay.<\/p>\n
May kaso.<\/p>\n
May imbestigasyon.<\/p>\n
May mga pangalan na lumabas.<\/p>\n
May mga perang bumalik.<\/p>\n
At may mga taong unang beses nagsabi ng totoo.<\/p>\n
Si Corazon\u2014hindi siya agad nakulong.<\/p>\n
Hindi ganoon kadali.<\/p>\n
Pero dumating din doon.<\/p>\n
Hindi dramatic. Walang camera. Walang sigawan.<\/p>\n
Isang araw lang, tinawag ang pangalan niya sa korte.<\/p>\n
At natapos ang isang yugto.<\/p>\n
\u2014<\/p>\n
Si Liza, hindi rin agad gumaling.<\/p>\n
Hindi rin iyon kuwento ng milagro.<\/p>\n
May mga araw na mahina siya.<\/p>\n
May mga gabi na hindi siya makatulog.<\/p>\n
May mga resulta ng test na hindi malinaw.<\/p>\n
Pero may mga umaga rin.<\/p>\n
Na may araw.<\/p>\n
Na may kape.<\/p>\n
Na may Daniel na tahimik lang sa tabi.<\/p>\n
At minsan, sapat na iyon.<\/p>\n
\u2014<\/p>\n
Isang hapon, sa maliit na balkonahe ng bahay nila\u2014hindi mansion, hindi rin maliit\u2014nakaupo si Liza.<\/p>\n
May manipis na tumutubong buhok na sa ulo niya.<\/p>\n
Hindi pa buo.<\/p>\n
Hindi pa pantay.<\/p>\n
Pero kanya.<\/p>\n
Lumabas si Daniel, may dalang dalawang tasa.<\/p>\n
\u201cIngat, mainit,\u201d sabi niya, inaabot ang isa.<\/p>\n
Tinanggap iyon ni Liza.<\/p>\n
\u201cTingnan mo,\u201d sabi niya, hinaplos ang ulo niya.<\/p>\n
\u201cTinitingnan ko na,\u201d sagot ni Daniel. \u201cAraw-araw.\u201d<\/p>\n
Umiling si Liza, bahagyang natawa.<\/p>\n
\u201cHindi iyon ang ibig kong sabihin.\u201d<\/p>\n
\u201cAlam ko.\u201d<\/p>\n
Tahimik ulit.<\/p>\n
Hindi awkward.<\/p>\n
Hindi rin kailangan punuin.<\/p>\n
\u201cTakot ka pa rin ba?\u201d tanong ni Daniel.<\/p>\n
Nag-isip si Liza.<\/p>\n
\u201cHindi na tulad dati,\u201d sagot niya. \u201cIba na.\u201d<\/p>\n
\u201cPaano?\u201d<\/p>\n
\u201cMas totoo.\u201d<\/p>\n
Tumango si Daniel.<\/p>\n
Hindi niya sinubukang ayusin ang sagot.<\/p>\n
Hindi rin niya kinontra.<\/p>\n
\u2014<\/p>\n
Sa loob, may mga papel pa rin.<\/p>\n
May mga kaso na hindi pa tapos.<\/p>\n
May mga pangalan na hindi pa lumalabas.<\/p>\n
Pero hindi na iyon ang sentro ng buhay nila.<\/p>\n
Hindi na iyon ang buong kuwento.<\/p>\n
May espasyo na para sa ibang bagay.<\/p>\n
Maliit na bagay.<\/p>\n
Tulad ng kape na hindi masyadong matamis.<\/p>\n
Tulad ng hangin na hindi masyadong mainit.<\/p>\n
Tulad ng katahimikan na hindi na nakakatakot.<\/p>\n
\u2014<\/p>\n
At kung may magtanong kung paano nagtapos ang lahat\u2014<\/p>\n
Hindi ito nagtapos.<\/p>\n
Nagbago lang.<\/p>\n
At sa pagkakataong iyon, sapat na iyon.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Parang may maliit na puwang sa pagitan ng tunog at kahulugan. Narinig niya ang sinasabi ni Atty. Reyes, malinaw, diretso, pero parang dumaan lang sa hangin at hindi agad tumama … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":483,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-482","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"yoast_head":"\n