Anim na taong gulang ako nang iwan ako ng sarili kong ina sa isang bus terminal sa Quezon City.<\/p>\n
Bago umalis ang bus niya, tumingin pa siya sa akin mula sa bintana.<\/p>\n
Nakita niyang mag-isa akong nakaupo, yakap ang bago kong school bag.<\/p>\n
At pagkatapos\u2026 tumalikod siya.<\/p>\n
Hindi siya bumaba.<\/p>\n
Hindi niya ako binalikan.<\/p>\n
Ang tatlong taong kumupkop sa akin ay ang mismong mga lalaking palaging sinasabihan ni Mama na layuan ko.<\/p>\n
Mga \u201ctambay.\u201d<\/p>\n
Mga \u201cwalang kinabukasan.\u201d<\/p>\n
Mga taong kalaunan ay isinakripisyo ang sarili nilang kabataan para lamang magkaroon ako ng magandang buhay.<\/p>\n
Tatlong taong gulang ako nang mamatay si Papa dahil sa sakit.<\/p>\n
Dalawang taon pagkatapos noon, nag-asawa ulit si Mama.<\/p>\n
Ang pangalan ng bago niyang asawa ay Rogelio.<\/p>\n
Mula pa lang nang una niya akong makita, ramdam ko nang ayaw niya sa akin.<\/p>\n
Tuwing kumakain kami, lagi niyang sinasabi kay Mama,<\/p>\n
\u201cHanggang kailan ba natin bubuhayin ang batang iyan?\u201d<\/p>\n
Kapag humihingi ako ng baon, bumubuntong-hininga siya.<\/p>\n
Kapag nagkakasakit ako, para bang kasalanan ko.<\/p>\n
Hindi niya ako direktang pinaalis noon dahil nakatira pa kami sa maliit na bahay na naiwan ni Papa sa Novaliches.<\/p>\n
Pag-aari iyon ni Papa.<\/p>\n
Kaya kahit paano, may lugar pa rin ako.<\/p>\n
Noong anim na taong gulang ako, ipinarehistro pa ako ni Mama sa malapit na public elementary school.<\/p>\n
Binilhan niya ako ng bagong backpack.<\/p>\n
May mga notebook.<\/p>\n
May lapis.<\/p>\n
May dalawang puting blouse na pang-uniform.<\/p>\n
Akala ko normal ang lahat.<\/p>\n
Hanggang isang umaga, sinabi niya,<\/p>\n
\u201cMag-iimpake ka. Lilipat tayo.\u201d<\/p>\n
Masaya pa ako noon.<\/p>\n
Akala ko bagong bahay.<\/p>\n
Bagong lugar.<\/p>\n
Bagong buhay.<\/p>\n
Dinala niya ako sa isang provincial bus terminal.<\/p>\n
Bumili siya ng isang maliit na bottled water at tinapay.<\/p>\n
Pinaupo niya ako sa plastic chair.<\/p>\n
\u201cDito ka lang. Bibili lang si Mama ng ticket.\u201d<\/p>\n
Mahigpit kong niyakap ang school bag ko.<\/p>\n
Tumango ako.<\/p>\n
At umalis siya.<\/p>\n
Lumipas ang isang oras.<\/p>\n
Dalawa.<\/p>\n
Tatlo.<\/p>\n
Hindi ako umalis sa upuan ko.<\/p>\n
Kahit naiihi na ako, tiniis ko.<\/p>\n
Baka bumalik si Mama habang nasa CR ako.<\/p>\n
Baka hindi niya ako makita.<\/p>\n
Pagsapit ng hapon, kumonti ang tao.<\/p>\n
Pagsapit ng gabi, nagsara na ang ilang ticket counter.<\/p>\n
Isa-isang pinatay ang mga ilaw sa malalayong bahagi ng terminal.<\/p>\n
Wala pa rin si Mama.<\/p>\n
Doon ako napansin ng tatlong kabataang kilalang-kilala sa paligid.<\/p>\n
Una si Nico.<\/p>\n
<\/p>\n
Labinsiyam na taong gulang.<\/p>\n
Bleached ang buhok, mabilis uminit ang ulo, at madalas masangkot sa suntukan.<\/p>\n
Pangalawa si Maya.<\/p>\n
Labingwalong taong gulang.<\/p>\n
May malaking tattoo sa isang braso at kilala sa lugar dahil walang gustong mang-away sa kanya.<\/p>\n
At pangatlo si Elias.<\/p>\n
Tahimik.<\/p>\n
Payat.<\/p>\n
Laging ilang hakbang lang sa likod nina Nico at Maya.<\/p>\n
Lumapit si Nico at lumuhod sa harapan ko.<\/p>\n
\u201cIkaw si Mara, di ba? Anak ni Kuya Ramon?\u201d<\/p>\n
Kilala ko siya.<\/p>\n
Ang lola niyang si Aling Rosa ay kapitbahay namin.<\/p>\n
Pero naaalala ko rin ang bilin ni Mama.<\/p>\n
\u201cLumayo ka kina Nico. Mga walang direksiyon sa buhay ang mga iyan.\u201d<\/p>\n
Kaya hindi ako sumagot.<\/p>\n
\u201cBakit mag-isa ka rito?\u201d<\/p>\n
Tahimik pa rin ako.<\/p>\n
\u201cHinihintay ko si Mama.\u201d<\/p>\n
\u201cNasaan?\u201d<\/p>\n
\u201cBibili lang ng ticket.\u201d<\/p>\n
Napatingin silang tatlo sa isa\u2019t isa.<\/p>\n
Wala silang sinabi.<\/p>\n
Bumili sila ng tatlong pirasong hotdog at juice.<\/p>\n
Iniabot nila sa akin.<\/p>\n
Hindi ko tinanggap.<\/p>\n
Baka dumating si Mama.<\/p>\n
Baka magalit siya kapag nakita niyang sumama ako sa kanila.<\/p>\n
Kaya naupo lang silang tatlo sa kabilang hanay ng upuan.<\/p>\n
Hindi nila ako iniwan.<\/p>\n
Magdamag.<\/p>\n
Kinabukasan, habang pinapanood ko ang mga bus na dumarating at umaalis, hindi ko na napigilan ang sarili ko.<\/p>\n
Umiyak ako.<\/p>\n
\u201cKuya\u2026\u201d<\/p>\n
Napatingin si Nico.<\/p>\n
\u201cHindi na ba ako babalikan ni Mama?\u201d<\/p>\n
Tumahimik silang tatlo.<\/p>\n
Maya ang unang tumingin sa malayo.<\/p>\n
Si Elias ay yumuko.<\/p>\n
Si Nico naman ay tumayo at bumili ng mainit na arroz caldo.<\/p>\n
Inilapag niya iyon sa harapan ko.<\/p>\n
\u201cKumain ka muna.\u201d<\/p>\n
Pagkatapos ay mahina niyang sinabi,<\/p>\n
\u201cPagkatapos nito, iuuwi ka namin. Baka naghihintay ang mama mo doon.\u201d<\/p>\n
Pero pagdating namin sa bahay namin, ibang tao ang nagbukas ng pinto.<\/p>\n
\u201cKanino kayo?\u201d<\/p>\n
Napatingin ako sa loob.<\/p>\n
Iyon ang bahay namin.<\/p>\n
Parehong bintana.<\/p>\n
Parehong maliit na altar ni Papa.<\/p>\n
Pero iba na ang kurtina.<\/p>\n
\u201cBahay po namin ito,\u201d sabi ko.<\/p>\n
Napakunot-noo ang lalaki.<\/p>\n
\u201cBinili namin ito noong isang linggo.\u201d<\/p>\n
Parang biglang huminto ang mundo ko.<\/p>\n
\u201cHindi po.\u201d<\/p>\n
Niyakap ko ang poste sa harap.<\/p>\n
\u201cBahay po ito ng Papa ko.\u201d<\/p>\n
Narinig ang gulo ni Aling Rosa mula sa kabilang bahay.<\/p>\n
Pagkakita niya sa akin, namutla siya.<\/p>\n
\u201cMara?\u201d<\/p>\n
Lumapit siya agad.<\/p>\n
\u201cBakit nandito ka? Ang sabi ng mama mo, kasama ka nilang lilipat!\u201d<\/p>\n
Doon namin nalaman ang lahat.<\/p>\n
Ibinenta ni Mama ang bahay na naiwan ni Papa.<\/p>\n
Kinuha ang pera.<\/p>\n
At umalis kasama ni Rogelio.<\/p>\n
Akala ni Aling Rosa, isinama nila ako.<\/p>\n
Hindi niya alam na iniwan nila ako sa terminal.<\/p>\n
Dinala niya ako sa police station.<\/p>\n
Sinubukan ng mga pulis na tawagan si Mama.<\/p>\n
Disconnected ang numero.<\/p>\n
Kinuha nila ang CCTV footage ng terminal.<\/p>\n
At doon namin nakita.<\/p>\n
Lumabas si Mama sa waiting area.<\/p>\n
Hindi siya bumili ng ticket para sa akin.<\/p>\n
Sumakay siya sa bus kasama si Rogelio.<\/p>\n
Habang paalis ang bus, tumingin siya sa bintana.<\/p>\n
Direkta sa kinaroroonan ko.<\/p>\n
Nakita niya ako.<\/p>\n
Anim na taong gulang.<\/p>\n
Mag-isa.<\/p>\n
Naghihintay.<\/p>\n
At pinili pa rin niyang umalis.<\/p>\n
Hindi iyon biglaang desisyon.<\/p>\n
Plano niya iyon.<\/p>\n
Naibenta na niya ang bahay.<\/p>\n
Naputol na ang numero niya.<\/p>\n
Nadala na niya ang pera.<\/p>\n
Ako na lang ang naiwan.<\/p>\n
Walang ibang kamag-anak si Papa.<\/p>\n
Patay na ang mga magulang niya.<\/p>\n
Kaya pansamantalang si Aling Rosa ang naging tagapag-alaga ko.<\/p>\n
Siya ang naglakad ng mga papeles para makapasok ako sa paaralan.<\/p>\n
Nagbigay ng certification ang barangay at pulis.<\/p>\n
Dahil nakapag-enroll na ako bago mawala si Mama, pinayagan akong pumasok.<\/p>\n
Isang araw bago ang klase, may inilabas si Aling Rosa mula sa lumang cabinet.<\/p>\n
Isang bakal na pencil case.<\/p>\n
Kupas.<\/p>\n
May kalawang sa gilid.<\/p>\n
\u201cKay Nico pa ito noong bata siya,\u201d sabi niya.<\/p>\n
\u201cLuma na, pero puwede pa.\u201d<\/p>\n
Niyakap ko iyon na parang mamahaling regalo.<\/p>\n
Hindi ko alam noon na para mabayaran ang uniform at school meal ko, ilang araw nang hindi binibili ni Aling Rosa ang maintenance medicine niya para sa high blood.<\/p>\n
Si Nico ang unang nakapansin.<\/p>\n
Nakita niya ang walang lamang medicine box.<\/p>\n
At nakita rin niyang nagbubuhat si Aling Rosa ng sako para mangolekta ng bote at karton.<\/p>\n
\u201cLola, masakit ang likod mo, di ba?\u201d<\/p>\n
\u201cOkay lang ako.\u201d<\/p>\n
\u201cNasaan gamot mo?\u201d<\/p>\n
Hindi sumagot si Aling Rosa.<\/p>\n
\u201cMay pasok si Mara. Kailangan ng uniform.\u201d<\/p>\n
Nakatitig lang si Nico sa kanya.<\/p>\n
Pagkatapos ay tahimik siyang umalis.<\/p>\n
Kinabukasan, hindi siya pumunta sa computer shop kung saan siya madalas tumambay.<\/p>\n
Sa halip, pumunta siya sa terminal.<\/p>\n
Buong araw siyang nagbuhat ng maleta ng mga pasahero kapalit ng barya at maliit na tip.<\/p>\n
Pag-uwi niya, nangingitim ang balikat niya sa alikabok at gasgas.<\/p>\n
Inilapag niya sa mesa ang perang kinita.<\/p>\n
\u201cLola.\u201d<\/p>\n
\u201cBumili ka ng gamot.\u201d<\/p>\n
\u201cAko na sa uniform ng bata.\u201d<\/p>\n
Tinawanan siya ni Maya.<\/p>\n
\u201cIsang araw ka lang nagbuhat, tatay na tatay ka na?\u201d<\/p>\n
Pero kinabukasan, nakakuha siya ng lumang pushcart.<\/p>\n
Nagpaturo siya sa karinderya kung paano gumawa ng rice meals.<\/p>\n
Nagsimula siyang magtulak ng cart sa paligid ng terminal.<\/p>\n
Si Elias naman, gaya ng dati, halos walang sinabi.<\/p>\n
Pero sa umaga, naghuhugas siya ng mga bus.<\/p>\n
Sa gabi, nagbubuhat siya ng kahon sa palengke.<\/p>\n
Lahat ng perang kinikita nilang tatlo ay ibinibigay nila kay Aling Rosa.<\/p>\n
Isang gabi, habang binibilang ni Aling Rosa ang mga barya sa mesa, bigla siyang napaluha.<\/p>\n
\u201cHindi ko akalaing aabot tayo sa ganito.\u201d<\/p>\n
Napatingin si Nico.<\/p>\n
\u201cBakit?\u201d<\/p>\n
Pinunasan ni Aling Rosa ang kanyang mata.<\/p>\n
\u201cDahil may isang bagay kayong hindi alam tungkol sa tatay ni Mara.\u201d<\/p>\n
Napatigil silang tatlo.<\/p>\n
Ako rin.<\/p>\n
Tumingin sa akin si Aling Rosa.<\/p>\n
At doon niya sinabi ang lihim na labindalawang taon kong hindi makakalimutan.<\/p>\n
\u201cKung hindi dahil sa Papa mo, baka wala sa tatlong batang ito ang buhay ngayon.\u201d<\/p>\n
PARTE2<\/p>\n
Napatingin ako kina Nico, Maya at Elias.<\/p>\n
Walang nagsalita.<\/p>\n
Si Nico ang unang napakunot-noo.<\/p>\n
\u201cAnong ibig mong sabihin, La?\u201d<\/p>\n
Huminga nang malalim si Aling Rosa.<\/p>\n
\u201cNoong buhay pa ang tatay ni Mara, hindi pa kayo ganito katatapang.\u201d<\/p>\n
Ngumiti siya nang malungkot.<\/p>\n
\u201cMga batang gala lang kayo.\u201d<\/p>\n
Noon pala, labing-apat na taong gulang si Nico nang tuluyan siyang iwan ng mga magulang niya kay Aling Rosa.<\/p>\n
Si Maya naman ay madalas tumakas sa bahay dahil sa gulong kinakaharap niya roon.<\/p>\n
Si Elias ay halos sa palengke na natutulog dahil wala siyang permanenteng mauwian.<\/p>\n
Isang gabi, nagkagulo sa likod ng terminal.<\/p>\n
Napagbintangan silang tatlo sa pagnanakaw ng wallet ng isang pasahero.<\/p>\n
Hinabol sila ng ilang lalaki.<\/p>\n
Si Nico ay nahuli.<\/p>\n
Halos wala nang gustong makinig sa paliwanag niya dahil kilala na silang pasaway.<\/p>\n
Pero dumating si Papa.<\/p>\n
Siya ang nagtrabaho noon bilang mekaniko sa maliit na talyer malapit sa terminal.<\/p>\n
Pinahinto niya ang gulo.<\/p>\n
Nakita niyang hindi tugma ang kuwento ng nagrereklamo.<\/p>\n
At nang makita sa CCTV ng isang tindahan ang totoong kumuha ng wallet, nalinis ang pangalan nilang tatlo.<\/p>\n
Hindi doon natapos ang ginawa ni Papa.<\/p>\n
Pinakain niya sila.<\/p>\n
Binigyan ng lumang damit.<\/p>\n
At kinausap silang parang mga normal na bata, hindi mga kriminal.<\/p>\n
\u201cMali ang ginagawa ninyo minsan,\u201d sabi niya.<\/p>\n
\u201cPero hindi ibig sabihin, masama na kayong tao habang-buhay.\u201d<\/p>\n
Ilang buwan pagkatapos noon, si Maya naman ang dinala ni Papa sa health center matapos himatayin sa kalye.<\/p>\n
Tinulungan niyang makahanap ng trabaho si Elias sa car wash.<\/p>\n
At nang minsang masangkot si Nico sa isa pang gulo, si Papa ang sumundo sa kanya sa barangay.<\/p>\n
Napayuko si Nico.<\/p>\n
Hindi ko pa kailanman nakita ang kuya kong iyon na ganoon katahimik.<\/p>\n
\u201cHindi niya sinabi sa amin,\u201d bulong niya.<\/p>\n
\u201cHindi niya kailangang sabihin,\u201d sagot ni Aling Rosa.<\/p>\n
\u201cAng sabi niya lang noon, kung balang araw kaya ninyong tulungan ang ibang taong nangangailangan, gawin ninyo.\u201d<\/p>\n
Tumingin silang tatlo sa akin.<\/p>\n
Doon ko naintindihan.<\/p>\n
Hindi nila ako kinupkop dahil naaawa lang sila.<\/p>\n
Sa isang paraan, ibinabalik nila ang kabutihang minsang ibinigay ni Papa sa kanila.<\/p>\n
Pero makalipas ang ilang taon, hindi na iyon tungkol sa utang na loob.<\/p>\n
Naging pamilya na kami.<\/p>\n
Tatlo silang natutulog sa banig sa maliit na inuupahang silid.<\/p>\n
Ako ang nasa nag-iisang kama.<\/p>\n
Kapag umuulan at tumutulo ang bubong, si Elias ang tahimik na naglalagay ng palanggana.<\/p>\n
Kapag may lagnat ako, si Maya ang pinakamaingay sa health center.<\/p>\n
\u201cDok, siguraduhin n\u2019yong okay ang batang ito.\u201d<\/p>\n
Kapag may school project, si Nico ang gumagawa ng paraan.<\/p>\n
Minsan kailangan namin ng colored paper.<\/p>\n
Wala kaming pera.<\/p>\n
Umuwi siyang may dalang malaking supot.<\/p>\n
\u201cSaan galing?\u201d<\/p>\n
\u201cMay tirang materials sa print shop.\u201d<\/p>\n
Kalaunan ko lang nalaman na nagbuhat siya ng dalawang oras kapalit ng scrap materials.<\/p>\n
Hindi kami mayaman.<\/p>\n
Madalas itlog at tuyo lang ang ulam.<\/p>\n
May mga linggong kapos kami sa kuryente.<\/p>\n
May mga araw na naglalakad ako papuntang paaralan para makatipid sa pamasahe.<\/p>\n
Pero hindi ko kailanman naramdaman na hindi ako mahal.<\/p>\n
Kapag Recognition Day, tatlo silang nakatayo sa likod ng classroom.<\/p>\n
Si Maya, nakatiklop ang mga braso.<\/p>\n
Si Elias, nakangiti nang bahagya.<\/p>\n
At si Nico, palaging sumisigaw,<\/p>\n
\u201cAnak namin \u2019yan!\u201d<\/p>\n
Hiyang-hiya ako noon.<\/p>\n
Pero tuwang-tuwa rin.<\/p>\n
Habang tumatanda ako, unti-unti ring nagbago ang buhay nila.<\/p>\n
Lumago ang maliit na rice-meal cart ni Maya hanggang magkaroon siya ng permanenteng puwesto malapit sa terminal.<\/p>\n
Si Elias ay naging regular na mekaniko sa isang bus company.<\/p>\n
Si Nico naman ay nakaipon at bumili ng secondhand na pushcart at kalaunan ay nagkaroon ng maliit na porter service.<\/p>\n
Hindi na sila ang kinatatakutang mga kabataan sa terminal.<\/p>\n
Kapag may nawawalang bata, sila ang unang tumutulong.<\/p>\n
Kapag may matandang pasaherong mabigat ang bag, hindi sila naniningil nang malaki.<\/p>\n
Kapag may estudyanteng kulang ang pamasahe, si Maya pa ang nagpapabaon ng kanin.<\/p>\n
At kapag may bagong batang tambay na pasaway, lagi silang sinasabihan ni Nico,<\/p>\n
\u201cHuwag mong isipin na dahil sablay ang buhay mo ngayon, wala ka nang pag-asa.\u201d<\/p>\n
Ganoon kami nabuhay.<\/p>\n
Hanggang sa lumipas ang labindalawang taon.<\/p>\n
Labingwalong taong gulang ako nang pumasa ako sa University of the Philippines Diliman.<\/p>\n
Hindi agad naniwala si Nico sa resulta.<\/p>\n
Tatlong beses niyang pina-refresh ang website.<\/p>\n
Si Maya naman ay napasigaw sa gitna ng karinderya.<\/p>\n
Si Elias ay ngumiti lang at sinabi,<\/p>\n
\u201cSabi ko sa inyo.\u201d<\/p>\n
Nakakuha rin ako ng malaking scholarship dahil mataas ang grades ko.<\/p>\n
Noong gabing iyon, nagluto si Maya ng spaghetti at pancit.<\/p>\n
Naglabas si Nico ng maliit na cake.<\/p>\n
Nakasulat lang dito gamit ang icing:<\/p>\n
\u201cPARA KAY MARA.\u201d<\/p>\n
Hindi pantay ang sulat.<\/p>\n
Pero iyon ang pinakamagandang cake na nakita ko.<\/p>\n
Tumingin ako sa tatlo.<\/p>\n
\u201cKapag nakapagtapos ako, ako naman.\u201d<\/p>\n
Tinapik ni Nico ang ulo ko.<\/p>\n
\u201cMag-aral ka lang.\u201d<\/p>\n
\u201cHindi kita pinag-aral para singilin mo kami pagkatapos.\u201d<\/p>\n
Tatlong linggo bago magsimula ang college, may babaeng dumating sa karinderya ni Maya.<\/p>\n
Nakasuot siya ng mamahaling blouse.<\/p>\n
Maayos ang buhok.<\/p>\n
May hawak na designer bag.<\/p>\n
Hindi ko agad nakilala.<\/p>\n
Pero siya ang unang nagsalita.<\/p>\n
\u201cMara.\u201d<\/p>\n
Nanigas ako.<\/p>\n
Labindalawang taon.<\/p>\n
Iyon ang tagal mula nang huli kong marinig ang boses ng sarili kong ina.<\/p>\n
\u201cMama?\u201d<\/p>\n
Napaluha siya agad.<\/p>\n
Lumapit siya para yakapin ako.<\/p>\n
Pero umatras ako.<\/p>\n
Huminto siya.<\/p>\n
\u201cAnak\u2026 alam kong galit ka.\u201d<\/p>\n
Walang sumagot.<\/p>\n
Lumabas si Nico mula sa likod ng karinderya.<\/p>\n
Sumunod si Elias.<\/p>\n
Nasa tabi ko si Maya.<\/p>\n
Nagpahid ng luha si Mama.<\/p>\n
\u201cHindi ko alam kung paano kita haharapin.\u201d<\/p>\n
\u201cSaan ka galing?\u201d<\/p>\n
Tanong ko.<\/p>\n
Tahimik siya sandali.<\/p>\n
\u201cSa Cavite.\u201d<\/p>\n
\u201cLabindalawang taon kang nasa Cavite?\u201d<\/p>\n
Napayuko siya.<\/p>\n
\u201cMaraming nangyari.\u201d<\/p>\n
\u201cHindi mo alam kung saan ako?\u201d<\/p>\n
\u201cAlam ko.\u201d<\/p>\n
Parang may malamig na dumaan sa buong katawan ko.<\/p>\n
\u201cAlam mo?\u201d<\/p>\n
Tumango siya.<\/p>\n
\u201cPaminsan-minsan nagtatanong ako sa mga kakilala.\u201d<\/p>\n
Hindi ako makapagsalita.<\/p>\n
Ibig sabihin\u2026<\/p>\n
Hindi niya ako nakalimutan.<\/p>\n
Alam niyang buhay ako.<\/p>\n
Alam niyang lumalaki ako.<\/p>\n
Pero pinili pa rin niyang hindi bumalik.<\/p>\n
\u201cBakit ka nandito ngayon?\u201d<\/p>\n
Doon nagbago ang ekspresyon niya.<\/p>\n
\u201cMay sakit si Rogelio.\u201d<\/p>\n
Napatingin ako sa kanya.<\/p>\n
\u201cKailangan niya ng operasyon.\u201d<\/p>\n
Tahimik ang lahat.<\/p>\n
\u201cNabalitaan kong nakakuha ka raw ng scholarship.\u201d<\/p>\n
At doon ko naintindihan.<\/p>\n
Hindi siya bumalik para makita ako.<\/p>\n
Bumalik siya dahil may kailangan siya.<\/p>\n
\u201cMagkano?\u201d<\/p>\n
\u201cHindi naman lahat.\u201d<\/p>\n
Nagmadali siyang magsalita.<\/p>\n
\u201cPwede mong ibigay muna iyong scholarship allowance mo. Anak, asawa ko pa rin siya.\u201d<\/p>\n
Napatawa si Maya.<\/p>\n
Isang maikli at walang saya na tawa.<\/p>\n
Napatingin si Mama sa kanya.<\/p>\n
At biglang tumigas ang mukha niya.<\/p>\n
\u201cKaya pala ganito ka magsalita.\u201d<\/p>\n
Tinuro niya sina Nico, Maya at Elias.<\/p>\n
\u201cLabindalawang taon kang kasama ng mga taong ito.\u201d<\/p>\n
\u201cMama\u2014\u201d<\/p>\n
\u201cAno bang klaseng buhay ang binigay nila sa \u2019yo?\u201d<\/p>\n
Nagtaas siya ng boses.<\/p>\n
\u201cTatlong tambay na walang pinag-aralan!\u201d<\/p>\n
Nanigas ang panga ni Nico.<\/p>\n
Pero hindi siya sumagot.<\/p>\n
Si Elias ay tahimik lang.<\/p>\n
Si Maya naman ay bahagyang umurong para hindi siya mapatulan.<\/p>\n
Nagpatuloy si Mama.<\/p>\n
\u201cMga ganitong tao ang tinatawag mong pamilya?\u201d<\/p>\n
Doon ako tumayo sa pagitan nila.<\/p>\n
\u201cHindi mo sila pwedeng insultuhin.\u201d<\/p>\n
Nanlaki ang mata niya.<\/p>\n
\u201cAko ang nanay mo.\u201d<\/p>\n
\u201cBiologically.\u201d<\/p>\n
Parang sinampal siya.<\/p>\n
\u201cMara.\u201d<\/p>\n
\u201cHuwag mong sabihing wala silang pinag-aralan.\u201d<\/p>\n
Nanginginig na ang boses ko.<\/p>\n
\u201cSi Kuya Nico, iniwan ang barkada niya at nagkarga ng bagahe para mabili ang una kong uniform.\u201d<\/p>\n
\u201cSi Ate Maya, tumigil sa bisyo at nagtinda ng pagkain para may baon ako.\u201d<\/p>\n
\u201cSi Kuya Elias, araw-gabi nagtrabaho para may pambayad ako sa school projects.\u201d<\/p>\n
Nagsimulang tumulo ang luha ko.<\/p>\n
\u201cTatlo silang natulog sa sahig para ako ang makatulog sa kama.\u201d<\/p>\n
\u201cTatlo silang hindi bumili ng bagong damit para may textbook ako.\u201d<\/p>\n
\u201cKapag may sakit ako, sila ang nagpuyat.\u201d<\/p>\n
\u201cKapag may award ako, sila ang unang pumalakpak.\u201d<\/p>\n
Tumingin ako diretso sa kanya.<\/p>\n
\u201cSila ang tinatawag mong walang kuwenta?\u201d<\/p>\n
Tahimik si Mama.<\/p>\n
\u201cGinawa nilang maayos ang buhay nila para mapalaki ako.\u201d<\/p>\n
\u201cAt ikaw?\u201d<\/p>\n
\u201cIniwan mo ako dahil gusto mong mas komportable ang buhay mo.\u201d<\/p>\n
Namula ang mga mata niya.<\/p>\n
\u201cHindi mo alam ang pinagdaanan ko noon.\u201d<\/p>\n
\u201cAnim na taong gulang ako.\u201d<\/p>\n
Mahina kong sinabi.<\/p>\n
\u201cAnong paliwanag ang kailangan para iwan ang isang anim na taong gulang sa bus terminal?\u201d<\/p>\n
Wala siyang naisagot.<\/p>\n
Pagkaraan ng ilang segundo, sinabi niya,<\/p>\n
\u201cAnak, kailangan talaga namin ng pera.\u201d<\/p>\n
Doon inilabas ni Elias ang isang lumang envelope.<\/p>\n
Ipinatong niya iyon sa mesa.<\/p>\n
\u201cAno \u2019yan?\u201d tanong ko.<\/p>\n
Si Aling Rosa pala ang nag-ingat nito bago siya pumanaw dalawang taon na ang nakaraan.<\/p>\n
Mga dokumento iyon ng bahay ni Papa.<\/p>\n
Kasama ang kopya ng deed of sale.<\/p>\n
Matagal nang sinuri iyon ng isang abogado na tinulungan ni Nico.<\/p>\n
May problema sa bentahan.<\/p>\n
Ang bahay ay bahagi ng estate ni Papa na dapat sana ay may bahagi rin ako bilang anak.<\/p>\n
Hindi maaaring basta kunin ni Mama ang lahat ng proceeds nang hindi isinasaalang-alang ang karapatan ko.<\/p>\n
Hindi ako interesado sa bahay noon.<\/p>\n
Pero pagkatapos marinig ang hinihingi ni Mama, may isang bagay akong gustong malaman.<\/p>\n
\u201cSaan napunta ang perang nakuha mo sa pagbebenta ng bahay ni Papa?\u201d<\/p>\n
Namutla siya.<\/p>\n
\u201cMara\u2026\u201d<\/p>\n
\u201cSaan?\u201d<\/p>\n
Si Rogelio pala ang gumamit ng malaking bahagi ng pera para magsimula ng negosyo.<\/p>\n
Nalugi iyon.<\/p>\n
Ang natira ay ginastos nila sa paglipat at mga utang.<\/p>\n
Iyon pala ang dahilan kung bakit gusto niya ngayon ang scholarship ko.<\/p>\n
Wala na silang ibang mapagkunan.<\/p>\n
Tahimik akong tumingin sa kanya.<\/p>\n
\u201cHindi ko ibibigay ang scholarship.\u201d<\/p>\n
Umiyak siya.<\/p>\n
\u201cAnak, paano si Rogelio?\u201d<\/p>\n
\u201cMay charity programs sa public hospitals. Pwede kayong lumapit doon.\u201d<\/p>\n
\u201cMara!\u201d<\/p>\n
\u201cPero ang pera para sa pag-aaral ko ay hindi mapupunta sa taong tumulong sa pag-abandona sa akin.\u201d<\/p>\n
Tumalikod siya.<\/p>\n
Bago umalis, huminto siya sa pintuan.<\/p>\n
\u201cHindi mo ba talaga ako mapapatawad?\u201d<\/p>\n
Matagal akong tahimik.<\/p>\n
\u201cBaka balang araw.\u201d<\/p>\n
Sabi ko.<\/p>\n
\u201cPero ang pagpapatawad ay hindi ibig sabihin ibabalik ko sa \u2019yo ang posisyon na kusa mong iniwan.\u201d<\/p>\n
Umiyak siya nang tuluyan.<\/p>\n
At umalis.<\/p>\n
Hindi siya pinigilan ng kahit sino.<\/p>\n
Makalipas ang apat na taon, nagtapos ako nang may honors.<\/p>\n
Sa graduation hall, marami akong kaklaseng kasama ang mga magulang nilang naka-formal attire.<\/p>\n
Ako naman, tatlo ang kasama.<\/p>\n
Si Maya, naka-best dress at pilit tinatakpan ang tattoo niya hanggang sa sabihin kong,<\/p>\n
\u201cHuwag mong itago. Bahagi \u2019yan ng kuwento natin.\u201d<\/p>\n
Si Elias, nakasuot ng unang suit na binili niya sa buong buhay niya.<\/p>\n
At si Nico\u2026<\/p>\n
Umiyak bago pa tawagin ang pangalan ko.<\/p>\n
Pagkasabi ng emcee,<\/p>\n
\u201cMara Santos, magna cum laude,\u201d<\/p>\n
siya ang pinakamalakas na sumigaw.<\/p>\n
\u201cANAK NAMIN \u2019YAN!\u201d<\/p>\n
Nagtawanan ang mga tao.<\/p>\n
Ako rin.<\/p>\n
Pagbaba ko ng stage, hindi ako pumunta sa photo wall.<\/p>\n
Diretso akong lumapit sa tatlo.<\/p>\n
Isinabit ko ang medal ko sa leeg ni Nico.<\/p>\n
Ang diploma kay Maya.<\/p>\n
At ang bouquet kay Elias.<\/p>\n
\u201cBakit sa amin?\u201d tanong ni Maya habang umiiyak.<\/p>\n
\u201cDahil apat tayong nagtapos.\u201d<\/p>\n
Pagkaraan ng ilang taon, naging social worker ako.<\/p>\n
Pinili kong magtrabaho sa mga batang inabandona, naliligaw, o nasa panganib na mapunta sa lansangan.<\/p>\n
Sa unang araw ko sa isang child protection center, may batang babae na nakaupo sa isang sulok.<\/p>\n
Mahigpit niyang yakap ang maliit niyang backpack.<\/p>\n
Ayaw niyang kumain.<\/p>\n
Ayaw niyang lumayo sa pinto.<\/p>\n
\u201cHinihintay ko si Mama.\u201d<\/p>\n
Nanikip ang dibdib ko.<\/p>\n
Lumuhod ako sa harapan niya.<\/p>\n
At sa loob ng ilang segundo, parang nakita ko ang sarili kong anim na taong gulang.<\/p>\n
Hindi ko sinabi sa kanya na baka hindi na bumalik ang kanyang ina.<\/p>\n
Hindi ko rin siya pinilit.<\/p>\n
Tahimik lang akong naupo ilang upuan ang layo.<\/p>\n
Gaya ng ginawa sa akin nina Nico, Maya at Elias noon.<\/p>\n
Pagkaraan ng ilang minuto, tumingin siya sa akin.<\/p>\n
\u201cHindi ka aalis?\u201d<\/p>\n
Umiling ako.<\/p>\n
\u201cHindi.\u201d<\/p>\n
\u201cHanggang kailan?\u201d<\/p>\n
Ngumiti ako.<\/p>\n
\u201cHangga\u2019t kailangan mo.\u201d<\/p>\n
At doon ko tuluyang naintindihan ang sinabi ni Papa noon.<\/p>\n
Hindi natin kontrolado kung sino ang iiwan tayo.<\/p>\n
Pero kaya nating piliin kung anong klaseng tao tayo pagkatapos maiwan.<\/p>\n
Si Mama ay naging estranghero sa sarili niyang anak dahil pinili niyang talikuran ang responsibilidad niya.<\/p>\n
Samantalang ang tatlong kabataang tinatawag niyang \u201cwalang kinabukasan\u201d ay natutong maging mabubuting tao dahil minsang may naniwala rin sa kanila.<\/p>\n
Hindi dugo ang dahilan kung bakit naging pamilya ko sina Nico, Maya at Elias.<\/p>\n
Kundi ang libo-libong maliliit na pagpiling ginawa nila araw-araw:<\/p>\n
Ang bumangon kahit pagod.<\/p>\n
Ang magtrabaho kahit masakit ang katawan.<\/p>\n
Ang magbigay kahit kaunti lang ang mayroon.<\/p>\n
At higit sa lahat\u2014<\/p>\n
Ang manatili.<\/p>\n
Mensahe
\nMinsan, ang tunay na pamilya ay hindi iyong taong kapareho mo ng dugo, kundi iyong taong hindi umaalis kapag wala ka nang maibigay.<\/p>\n
May mga taong hinuhusgahan ng mundo dahil sa kanilang nakaraan, itsura, trabaho o pagkakamali. Pero ang halaga ng isang tao ay hindi nasusukat sa kung sino siya kahapon.<\/p>\n
Nasusukat ito sa kung sino ang pinipili niyang maging ngayon.<\/p>\n
At kung may isang taong minsang naniwala sa iyo noong wala nang ibang naniniwala, huwag mong kalimutang ipasa ang kabutihang iyon sa susunod na taong nangangailangan.<\/p>\n
Dahil minsan, ang isang simpleng pagpiling huwag mang-iwan ang siyang nakakapagligtas ng buong buhay.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
INIWAN AKO NI MAMA SA BUS TERMINAL NOONG ANIM NA TAON AKO\u2014PERO ANG TATLONG \u201cTAMBAY\u201d NA KINAMUMUHIYA NIYA ANG NAGSakripisyo PARA MAPAGTAPOS AKO Anim na taong gulang ako nang iwan … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":296,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-295","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"yoast_head":"\n