Dalawang oras matapos noon, nakita ko siyang umaalis sa aking hacienda kasama ang isang batang lalaki. Tumingala sa akin ang bata, at halos mawalan ako ng hininga. Pareho kami ng mga mata. Pareho kami ng mukha. At sa ibabaw ng kaliwang kilay niya, may peklat siyang eksaktong katulad ng peklat na dala ko mula pa noong bata ako.\u201d
\n\u201cPinatalsik ko ang matandang hardinero dahil akala ko wala na siyang silbi. Dalawang oras matapos noon, nakita ko siyang umaalis sa aking hacienda kasama ang isang batang lalaki. Tumingala sa akin ang bata, at halos mawalan ako ng hininga. Pareho kami ng mga mata. Pareho kami ng mukha. At sa ibabaw ng kaliwang kilay niya, may peklat siyang eksaktong katulad ng peklat na dala ko mula pa noong bata ako.\u201d<\/p>\n
Pitong taon ko nang pinatalsik si Mang Tonyo bago ko nalaman ang totoo.<\/p>\n
Nang araw na iyon, malakas ang hangin sa bukirin ng pamilya Villanueva sa labas ng Tagaytay. Nakatanaw ako noon sa malawak na taniman ng kape at bulaklak habang hawak ang mga plano para gawing luxury eco-resort ang lupain na iniwan ng aking ama.<\/p>\n
Akala ko noon, tama ang lahat ng ginagawa ko.<\/p>\n
At sa isip ko, si Mang Tonyo ang pinakaunang bagay na kailangang mawala.<\/p>\n
Mahigit dalawampung taon siyang hardinero sa aming hacienda. Tahimik, matanda, laging nakasuot ng kupas na sombrero at lumang jacket na paulit-ulit nang tinahi.<\/p>\n
Maraming beses ko siyang nakitang nakatayo sa ulan para lang takpan ang bagong tanim na mga bulaklak.<\/p>\n
Minsan sinabi pa ng ama ko:<\/p>\n
\u201cKapag dumating ang araw na wala ka nang mapagkatiwalaan, si Mang Tonyo lang ang paniwalaan mo.\u201d<\/p>\n
Pero hindi ko kailanman naintindihan kung bakit.<\/p>\n
Para sa akin, isa lang siyang matandang trabahador na mabagal at makaluma.<\/p>\n
Lalo na nang malaman kong natatagalan ang renovation dahil ayaw niyang gibain ang lumang greenhouse sa likod ng burol.<\/p>\n
\u201cDelikado na ang lugar na iyon,\u201d malamig kong sabi sa meeting. \u201cWala nang silbi.\u201d<\/p>\n
Matagal siyang nanahimik bago mahina niyang sinabi:<\/p>\n
\u201cSir\u2026 pakiusap, huwag ninyong sirain iyon.\u201d<\/p>\n
\u201cBakit?\u201d<\/p>\n
Yumuko siya.<\/p>\n
\u201cMay nangangailangan pa po kasi niyan.\u201d<\/p>\n
Napangiti ako nang mapait.<\/p>\n
\u201cAko ang may desisyon dito.\u201d<\/p>\n
Tatlong araw matapos noon, pinirmahan ko ang papel ng pagpapatalsik sa kanya.<\/p>\n
Hindi siya nagmakaawa.<\/p>\n
Hindi rin nagalit.<\/p>\n
Tahimik lang niyang hinubad ang lumang guwantes sa paghahardin at inilapag sa mesa.<\/p>\n
Pagkatapos ay tumingin siya sa akin at nagsabi:<\/p>\n
\u201cPagsisisihan mo ito balang araw.\u201d<\/p>\n
Kinain ako ng inis sa paraan ng pagtitig niya sa akin noon.<\/p>\n
Hindi iyon galit.<\/p>\n
Parang awa.<\/p>\n
Dalawang oras matapos siyang umalis, nasa harapan ako ng hacienda habang kinakausap ang contractor nang makita kong palabas si Mang Tonyo dala ang lumang maleta.<\/p>\n
May kasama siyang batang lalaki.<\/p>\n
Mga pitong taong gulang.<\/p>\n
Nakasuot ng medyo malaking kulay-abong sweater at mahigpit na yakap ang lumang backpack.<\/p>\n
Napakunot-noo ako.<\/p>\n
<\/p>\n
Hindi ko pa kailanman nakita ang batang iyon sa hacienda.<\/p>\n
Hanggang sa tumingala siya sa akin.<\/p>\n
At halos mawalan ako ng hininga.<\/p>\n
Parang tumigil ang buong paligid.<\/p>\n
Pareho kami ng mga mata.<\/p>\n
Maitim na kayumanggi.<\/p>\n
Bahagyang pataas ang dulo.<\/p>\n
Pati ilong at hugis ng labi niya\u2026 parang salamin ng sarili kong mukha noong bata pa ako.<\/p>\n
Pero ang tuluyang nagpayanig sa akin\u2014<\/p>\n
ang maliit na peklat sa itaas ng kaliwang kilay niya.<\/p>\n
Manipis na hugis buwan.<\/p>\n
Eksaktong katulad ng peklat ko mula nang mahulog ako sa hagdan noong walong taong gulang ako.<\/p>\n
Hindi ako makagalaw.<\/p>\n
Lumapit ako nang hindi namamalayan.<\/p>\n
\u201cSino ang batang iyan?\u201d<\/p>\n
Bahagyang hinigpitan ni Mang Tonyo ang balikat ng bata.<\/p>\n
Bigla siyang namutla.<\/p>\n
\u201cWala kang kinalaman diyan.\u201d<\/p>\n
Tinitigan ko ang bata habang bumibilis ang tibok ng puso ko.<\/p>\n
Imposible.<\/p>\n
Wala akong anak.<\/p>\n
O iyon ang akala ko.<\/p>\n
Takot na takot tumingin sa akin ang bata bago nagtago sa likod ni Mang Tonyo.<\/p>\n
Sakto namang tumunog ang cellphone ko.<\/p>\n
Si Mama.<\/p>\n
Sinagot ko iyon habang magulo ang isip ko.<\/p>\n
Pero ang unang tanong niya ang nagpalamig sa dugo ko.<\/p>\n
\u201cPinatalsik mo si Mang Tonyo?\u201d<\/p>\n
\u201cOpo.\u201d<\/p>\n
Tahimik siya sandali.<\/p>\n
Pagkatapos ay mahina niyang tinanong:<\/p>\n
\u201cKasama ba niya ang batang lalaki?\u201d<\/p>\n
Parang tumigil ang paghinga ko.<\/p>\n
\u201cPaano mo nalaman?\u201d<\/p>\n
Hindi agad siya sumagot.<\/p>\n
Narinig ko ang mabigat niyang paghinga.<\/p>\n
\u201cHuwag mong hayaang umalis sila.\u201d<\/p>\n
\u201cMa, ano bang ibig mong sabihin?\u201d<\/p>\n
Pero paulit-ulit lang siyang nagsalita na tila takot na takot:<\/p>\n
\u201cMakinig ka sa akin. Hanapin mo sila.\u201d<\/p>\n
Naputol ang tawag.<\/p>\n
Tumakbo agad ako palabas ng gate pero wala na ang lumang sasakyan ni Mang Tonyo sa kalsadang balot ng hamog.<\/p>\n
Hindi ako nakatulog nang gabing iyon.<\/p>\n
Paulit-ulit na bumabalik sa isip ko ang mukha ng bata.<\/p>\n
Lalo na ang peklat.<\/p>\n
Hindi iyon maaaring nagkataon lang.<\/p>\n
Kinabukasan, umuwi ako sa bahay para kausapin si Mama.<\/p>\n
Nasa sala na siya nang maaga pa lang.<\/p>\n
Maputlang-maputla.<\/p>\n
Parang tumanda siya ng sampung taon sa isang gabi.<\/p>\n
Nang makita niya ako, nanginginig ang mga kamay niya.<\/p>\n
\u201cKilala mo ang batang iyon, hindi ba?\u201d<\/p>\n
Tahimik lang siya.<\/p>\n
Nawalan na ako ng pasensya.<\/p>\n
\u201cSino siya?\u201d<\/p>\n
Bigla siyang umiyak.<\/p>\n
At sa tunog pa lang ng iyak niya, kinabahan na ako.<\/p>\n
\u201cPatawarin mo ako\u2026\u201d<\/p>\n
May mabigat na kutob na bumalot sa dibdib ko.<\/p>\n
\u201cAno ang itinago mo sa akin?\u201d<\/p>\n
Tumingin siya sa akin habang namumula ang mga mata.<\/p>\n
\u201cPitong taon na ang nakalipas\u2026 may minahal kang babae.\u201d<\/p>\n
Parang may sumabog sa isip ko.<\/p>\n
Agad lumabas ang pangalan niya.<\/p>\n
\u201cIsabel?\u201d<\/p>\n
Pumikit si Mama.<\/p>\n
\u201cOo.\u201d<\/p>\n
Napaatras ako.<\/p>\n
Si Isabel ang una kong minahal.<\/p>\n
Ang babaeng akala ko noon ay pakakasalan ko.<\/p>\n
Magkasama kami simula college.<\/p>\n
Mabait siya. Matalino. At may pinakamagandang ngiti na nakita ko.<\/p>\n
Pero tutol ang pamilya ko dahil mahirap lang sila.<\/p>\n
Mainitin ang ulo ko noon at naniniwalang sapat na ang pag-ibig.<\/p>\n
Hanggang sa maospital ang ama ko matapos kaming mag-away tungkol kay Isabel.<\/p>\n
Pinapili niya ako.<\/p>\n
Pamilya o siya.<\/p>\n
At pinili ko ang pamilya.<\/p>\n
Hanggang ngayon, sariwa pa rin sa isip ko ang gabing nakipaghiwalay ako.<\/p>\n
Malakas ang ulan noon.<\/p>\n
Nakatayo si Isabel sa ilalim ng bubong ng dormitoryo habang namumula ang mga mata niya.<\/p>\n
Tinanong niya ako:<\/p>\n
\u201cKapag nawala ako\u2026 hahanapin mo ba ako?\u201d<\/p>\n
Galit at sugatan ako noon.<\/p>\n
At nasabi ko ang isang linyang habambuhay kong pagsisisihan:<\/p>\n
\u201cHuwag mo nang guluhin ang buhay ko.\u201d<\/p>\n
Iyon ang huli naming pag-uusap.<\/p>\n
Pagkaraan ng isang buwan, nawala si Isabel.<\/p>\n
Ilang beses ko siyang hinanap noon kapag lasing ako.<\/p>\n
Pero nilamon ako ng trabaho at panahon.<\/p>\n
Hanggang ngayon.<\/p>\n
Tumingin ako kay Mama.<\/p>\n
Paos ang boses ko.<\/p>\n
\u201cYung bata\u2026\u201d<\/p>\n
Mas lalo siyang umiyak.<\/p>\n
\u201cAnak mo siya.\u201d<\/p>\n
Parang gumuho ang mundo ko.<\/p>\n
\u201cH-Hindi\u2026\u201d<\/p>\n
\u201cNoong umalis si Isabel\u2026 buntis na pala siya.\u201d<\/p>\n
Nawalan ako ng marinig.<\/p>\n
Matagal akong natigilan.<\/p>\n
Pagkatapos ay natawa ako.<\/p>\n
Pero baliw at wasak ang tunog niyon.<\/p>\n
\u201cNagbibiro ka ba?\u201d<\/p>\n
\u201cBinigyan ko ng pera si Isabel para lumayo.\u201d<\/p>\n
Nanlaki ang mga mata ko.<\/p>\n
\u201cAno?\u201d<\/p>\n
\u201cNatakot akong masira ang kinabukasan mo\u2026\u201d<\/p>\n
Malakas kong sinuntok ang mesa.<\/p>\n
\u201cKaya pinalayas mo siya?!\u201d<\/p>\n
Humahagulgol si Mama.<\/p>\n
\u201cHindi ko alam na buntis na pala siya noon!\u201d<\/p>\n
Napaatras ako habang parang sinasakal ng guilt ang dibdib ko.<\/p>\n
Habang payapa akong namumuhay\u2026<\/p>\n
lumalaki pala ang anak ko nang walang ama.<\/p>\n
At alam ni Mang Tonyo ang lahat.<\/p>\n
Agad akong nagmaneho para hanapin siya.<\/p>\n
Matapos ang halos isang araw na pagtatanong, natagpuan ko rin ang maliit niyang bahay sa isang mahirap na baryo sa paanan ng bundok.<\/p>\n
Luma ang bahay.<\/p>\n
Katabi ng taniman ng mustasa.<\/p>\n
Pagkababa ko ng sasakyan, nakita ko ang batang lalaki sa labas, nagdodrowing gamit ang chalk.<\/p>\n
Tumingala siya sa akin bago mabilis na tumayo.<\/p>\n
Takot ang mga mata.<\/p>\n
At doon ko unang naramdaman ang sakit na hindi ko maipaliwanag.<\/p>\n
Pitong taong gulang pa lang siya pero sanay na siyang matakot sa tao.<\/p>\n
Lumabas si Mang Tonyo pagkaraan ng ilang segundo.<\/p>\n
Malamig ang tingin niya.<\/p>\n
\u201cAlam kong pupunta ka.\u201d<\/p>\n
Diretso ko siyang tinignan.<\/p>\n
\u201cAnak ko ba siya?\u201d<\/p>\n
Tahimik siya sandali bago tumango.<\/p>\n
Nanginginig ang mga kamay ko.<\/p>\n
\u201cAno ang pangalan niya?\u201d<\/p>\n
\u201cGabriel.\u201d<\/p>\n
Muli kong tiningnan ang bata.<\/p>\n
Mahigpit niyang yakap ang kahon ng chalk bago muling nagtago sa likod ni Mang Tonyo.<\/p>\n
Parang pinipiga ang puso ko.<\/p>\n
\u201cAsaan si Isabel?\u201d<\/p>\n
Pagkatapos kong itanong iyon, biglang nagdilim ang mukha ni Mang Tonyo.<\/p>\n
At unang beses ko siyang nakitang galit.<\/p>\n
\u201cMay karapatan ka pa bang magtanong?\u201d<\/p>\n
Nanlamig ako.<\/p>\n
\u201cNasan siya?\u201d<\/p>\n
Mariin niyang kinuyom ang kamao.<\/p>\n
\u201cPatay na.\u201d<\/p>\n
Huminto ang mundo ko.<\/p>\n
Malamig ang hanging dumaan sa taniman.<\/p>\n
Wala na akong marinig kundi malakas na ugong sa tenga ko.<\/p>\n
Tumingin siya sa akin habang namumula ang mga mata.<\/p>\n
\u201cTatlong taon na siyang patay.\u201d<\/p>\n
Nanghina ang mga tuhod ko.<\/p>\n
\u201cH-Hindi\u2026\u201d<\/p>\n
\u201cNagtrabaho siya hanggang maubos ang katawan niya para buhayin ang anak mo.\u201d<\/p>\n
Bawat salita ay parang kutsilyong tumataga sa dibdib ko.<\/p>\n
\u201cHindi ka niya gustong guluhin\u2026 dahil naalala niya ang sinabi mo noon.\u201d<\/p>\n
Hindi ako makahinga.<\/p>\n
Tumingin si Mang Tonyo kay Gabriel na nakasilip sa may pintuan.<\/p>\n
\u201cBago siya namatay, isa lang ang ipinakiusap niya sa akin.\u201d<\/p>\n
Nanginginig akong nagtanong:<\/p>\n
\u201cAno iyon?\u201d<\/p>\n
\u201cHuwag na huwag ipapaalam sa\u2019yo na may anak ka.\u201d<\/p>\n
Doon ako tuluyang bumagsak.<\/p>\n
Lumuhod ako sa basang lupa habang hindi mapigilan ang pag-iyak.<\/p>\n
Akala ko noon ako ang biktima ng pamilya ko.<\/p>\n
Pero ang totoong nasaktan\u2014<\/p>\n
si Isabel.<\/p>\n
At ang anak ko.<\/p>\n
Gabing iyon, matagal akong nakaupo sa labas ng bahay ni Mang Tonyo.<\/p>\n
Hindi ako kinakausap ni Gabriel.<\/p>\n
Tahimik lang siyang nagbabasa ng lumang comic book malapit sa bintana.<\/p>\n
Hanggang sa napansin ko ang litrato sa mesa.<\/p>\n
Si Isabel.<\/p>\n
Payat na payat na siya sa larawan.<\/p>\n
Pero ganoon pa rin ang ngiti niya.<\/p>\n
Katabi ng picture frame ang isang sulat.<\/p>\n
Mahinang sabi ni Mang Tonyo:<\/p>\n
\u201cIniwan niya para sa\u2019yo.\u201d<\/p>\n
Nanginginig ang mga kamay ko habang binubuksan ang kupas na sobre.<\/p>\n
\u201cMarco,<\/p>\n
Kung nababasa mo ito, malamang wala na ako.<\/p>\n
Matagal kitang kinamuhian.<\/p>\n
Pero kalaunan naintindihan ko ring nasaktan ka rin.<\/p>\n
Hindi ko sinabi sa\u2019yo ang tungkol kay Gabriel dahil ayokong mapilitan kang mamili ulit.<\/p>\n
At ayokong lumaki ang anak natin sa awa.<\/p>\n
Tinanong kita noon kung hahanapin mo ako kapag nawala ako.<\/p>\n
Ang totoo\u2026 hinihintay kong pigilan mo ako noon.<\/p>\n
Pero ayos lang.<\/p>\n
Dahil kahit paano\u2026 minahal pa rin kita.\u201d<\/p>\n
Hindi ko na natapos basahin.<\/p>\n
Nabasa na ng luha ko ang papel.<\/p>\n
Buong gabi akong nakaupo sa labas hanggang mag-umaga.<\/p>\n
At unang beses kong naintindihan na kayang patayin ng pagsisisi ang isang tao kahit buhay pa siya.<\/p>\n
Mga sumunod na araw, palagi na akong dumadalaw kay Gabriel.<\/p>\n
Noong una, malamig siya sa akin.<\/p>\n
Halos hindi nagsasalita.<\/p>\n
Hanggang sa minsang nakita ko siyang umiiyak sa likod-bahay dahil tinawag siyang \u201cbatang walang ama.\u201d<\/p>\n
Halos madurog ang puso ko.<\/p>\n
Lumuhod ako sa harap niya.<\/p>\n
At mahina kong sinabi:<\/p>\n
\u201cPasensya na kung ngayon lang dumating si Papa.\u201d<\/p>\n
Tumingala siya.<\/p>\n
Namumula ang mga matang kapareho ng akin.<\/p>\n
Matagal siyang tahimik bago mahina niyang tinanong:<\/p>\n
\u201cTotoo po bang kayo ang daddy ko?\u201d<\/p>\n
Napaluha ako.<\/p>\n
Unang beses kong naramdaman na hindi ako karapat-dapat tawaging ama.<\/p>\n
Pero tumango pa rin ako.<\/p>\n
At bigla niya akong niyakap.<\/p>\n
Munting yakap iyon.<\/p>\n
Pero halos durugin nito ang puso ko.<\/p>\n
Makalipas ang isang taon, kinansela ko ang buong plano para sa resort.<\/p>\n
Nanatiling buo ang lumang greenhouse sa likod ng burol.<\/p>\n
Dahil iyon ang paboritong lugar ni Isabel noon.<\/p>\n
Pinabalik ko rin sina Mang Tonyo at Gabriel sa hacienda.<\/p>\n
At unang beses matapos ang maraming taon\u2026<\/p>\n
napuno ulit ng tawanan ng bata ang lugar.<\/p>\n
Isang hapon, tumatakbo si Gabriel sa gitna ng taniman ng bulaklak bago lumingon at sumigaw:<\/p>\n
\u201cPapa!\u201d<\/p>\n
Natigilan ako sa ilalim ng ginintuang sikat ng araw.<\/p>\n
May mga pagkawala na hindi na kailanman mababawi.<\/p>\n
Hindi ko na muling mahihingan ng tawad si Isabel.<\/p>\n
Pero kahit paano\u2026<\/p>\n
may pagkakataon pa rin akong maging ama na karapat-dapat sa anak ko.<\/p>\n
At minsan\u2026<\/p>\n
ang magkaparehong peklat ay hindi sumpa ng tadhana.<\/p>\n
Kundi paraan para matagpuan ng isang ama ang anak na matagal nang nawala sa kanya.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Dalawang oras matapos noon, nakita ko siyang umaalis sa aking hacienda kasama ang isang batang lalaki. Tumingala sa akin ang bata, at halos mawalan ako ng hininga. Pareho kami ng … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":227,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-226","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"yoast_head":"\n